Đồng cảm là khả năng nhận biết, thấu hiểu và chia sẻ cảm xúc của người khác từ đúng góc nhìn của họ, chứ không phải góc nhìn của mình. Trong hôn nhân, nuôi dạy con và cả với chính mình, đây là gốc rễ giữ mọi mối quan hệ được bền lâu, theo chia sẻ của ThS. Nguyễn Thị Lanh.
Đồng cảm là gì?
Đồng cảm là khả năng nhận ra cảm xúc của người khác, hiểu vì sao họ cảm thấy như vậy, và cho phép mình chạm được vào phần cảm xúc đó dù không sống trong hoàn cảnh của họ. Đây là nền tảng để vợ chồng, cha mẹ con cái hay đồng nghiệp thật sự hiểu nhau, thay vì chỉ nghe qua loa rồi bỏ qua.
Định nghĩa đồng cảm
Người có khả năng đồng cảm không chỉ nghe bằng tai mà còn “nghe” bằng cả sự quan sát và trải nghiệm nội tâm. Tôi hay ví đồng cảm giống như việc mình bước một bước vào đôi giày của người khác, không phải để đi thay họ, mà để cảm nhận xem đôi giày ấy chật chội hay đau ở chỗ nào.
Sự đồng cảm là gì nếu không phải là khả năng tạm gác cái tôi của mình lại, để lắng nghe và cảm nhận thế giới theo cách người đối diện đang trải qua. Nó khác với việc chỉ đơn thuần lắng nghe câu chuyện rồi đưa ra lời khuyên, vì đồng cảm đòi hỏi một sự hiện diện thật sự, cả về mặt lý trí lẫn cảm xúc.
Nhiều phụ huynh khi trò chuyện với Lanh tôi vẫn hay hỏi đồng cảm là như thế nào trong đời sống thực tế, chứ không phải chỉ trên sách vở. Câu trả lời của tôi luôn là: đồng cảm không phải một cảm xúc thoáng qua, mà là một năng lực có thể quan sát được qua hành vi, cách một người phản ứng khi ai đó buồn, khi con cái sợ hãi, hay khi bạn đời gặp khó khăn. Người có sự đồng cảm thường không vội phán xét, họ dừng lại đủ lâu để hiểu trước khi phản ứng.
Đồng cảm khác gì với thương hại và cảm thông?
Rất nhiều người nhầm lẫn giữa ba khái niệm này, và sự nhầm lẫn đó đôi khi khiến các mối quan hệ trở nên xa cách hơn thay vì gần gũi hơn. Thương hại đặt người kia ở vị trí thấp hơn mình, cảm thông là sự chia sẻ mang tính lý trí nhưng còn giữ khoảng cách, còn đồng cảm là bước vào cùng một không gian cảm xúc với người đối diện. Bảng dưới đây có thể giúp anh chị hình dung rõ hơn sự khác biệt này.
| Tiêu chí | Đồng cảm | Cảm thông | Thương hại |
|---|---|---|---|
| Vị trí của bản thân so với người kia | Ngang hàng, cùng cảm nhận | Đứng bên cạnh, chia sẻ có chừng mực | Đứng trên, nhìn xuống |
| Cảm xúc chủ đạo | “Tôi hiểu và cảm nhận được điều bạn đang trải qua” | “Tôi hiểu bạn đang gặp khó khăn” | “Tội nghiệp bạn quá” |
| Mức độ kết nối | Sâu, có sự rung động thật | Vừa phải, mang tính quan sát | Hời hợt, dễ tạo khoảng cách |
| Tác động lên người nhận | Cảm thấy được thấu hiểu, được nâng đỡ | Cảm thấy được quan tâm | Có thể cảm thấy bị hạ thấp |
Trong gia đình, ranh giới giữa ba điều này càng cần được nhìn nhận rõ. Một người mẹ nói với con “mẹ hiểu con đang buồn vì bị bạn giận” là đang đồng cảm, nhưng nếu nói “thôi tội con quá” mà không thực sự tìm hiểu cảm xúc của con, thì đó lại gần với thương hại hơn. Việc phân biệt rạch ròi giúp phụ huynh chọn đúng cách phản ứng, thay vì vô tình đẩy con ra xa mình hơn.
Các loại đồng cảm
Các loại đồng cảm được giới tâm lý học chia thành ba nhóm chính: đồng cảm cảm xúc, đồng cảm nhận thức và đồng cảm sẻ chia (từ bi). Mỗi loại có vai trò riêng, và một người trưởng thành khỏe mạnh về cảm xúc thường biết phối hợp cả ba tùy vào từng tình huống trong đời sống.
Đồng cảm cảm xúc
Đây là dạng đồng cảm khiến chúng ta gần như “lây” cảm xúc của người khác, thấy lòng mình chùng xuống khi nhìn ai đó khóc, hay bất giác mỉm cười khi thấy người khác hạnh phúc. Một số nhà nghiên cứu về thần kinh học lý giải hiện tượng này có liên quan đến cơ chế mà bộ não phản chiếu lại trạng thái cảm xúc của người đối diện, giúp ta cảm nhận gần như thể chính mình đang trải qua điều đó.
Đây là dạng đồng cảm xuất hiện sớm nhất ở trẻ nhỏ, và cũng là lý do vì sao trẻ con thường khóc theo khi thấy bạn mình khóc dù chưa hiểu chuyện gì xảy ra.
Điểm cần lưu ý là đồng cảm cảm xúc, nếu không được cân bằng, dễ khiến một người kiệt sức vì cứ ôm hết cảm xúc của người khác vào mình. Tôi từng gặp không ít phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ, vì quá đồng cảm cảm xúc với con mà tự mình rơi vào lo âu, mất ngủ, căng thẳng kéo dài. Đồng cảm là điều tốt, nhưng cần đi kèm khả năng giữ ranh giới cho chính mình.
Đồng cảm nhận thức
Khác với đồng cảm cảm xúc, đồng cảm nhận thức là khả năng “đọc vị” và hiểu cảm xúc của người khác bằng lý trí, mà không nhất thiết phải cảm thấy y hệt điều họ đang cảm thấy. Một người quản lý giỏi thường có đồng cảm nhận thức tốt, họ hiểu vì sao nhân viên đang căng thẳng, từ đó điều chỉnh cách giao việc cho phù hợp, nhưng không để bản thân bị cuốn theo cảm xúc tiêu cực của người khác. Dạng đồng cảm này rất hữu ích trong đàm phán, trong công việc, và trong việc giữ được sự tỉnh táo khi xử lý các tình huống nhạy cảm.
Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở đồng cảm nhận thức mà thiếu đi phần cảm xúc, mối quan hệ dễ trở nên khô khan. Con cái đôi khi cảm thấy cha mẹ “hiểu” nhưng không thực sự “cảm” được nỗi buồn của mình, và đó là khoảng trống khiến trẻ dần ngại chia sẻ.
Đồng cảm sẻ chia, từ bi
Đây được xem là mức độ đồng cảm trọn vẹn nhất, khi một người vừa cảm nhận được cảm xúc của đối phương, vừa hiểu rõ hoàn cảnh của họ, và quan trọng hơn cả là biến sự thấu hiểu đó thành hành động cụ thể để hỗ trợ. Một người bạn không chỉ ngồi nghe bạn mình kể chuyện buồn, mà còn chủ động hỏi “mình có thể giúp gì cho bạn lúc này”, đó chính là đồng cảm sẻ chia. Trong gia đình, đây là dạng đồng cảm giúp các mối quan hệ đi được đường dài, vì nó không dừng ở cảm xúc mà còn dẫn đến sự đồng hành thật sự.
Bảng so sánh 3 loại đồng cảm
| Loại đồng cảm | Bản chất | Ví dụ | Khi nào cần dùng |
|---|---|---|---|
| Đồng cảm cảm xúc | Cảm nhận cùng cảm xúc với người khác | Rơi nước mắt khi nghe bạn kể chuyện buồn | Khi cần kết nối gần gũi, an ủi tức thời |
| Đồng cảm nhận thức | Hiểu cảm xúc của người khác bằng lý trí, không nhất thiết cảm cùng | Sếp hiểu vì sao nhân viên áp lực để điều chỉnh công việc | Khi cần giữ tỉnh táo, ra quyết định, đàm phán |
| Đồng cảm sẻ chia | Vừa cảm vừa hiểu, và chuyển thành hành động hỗ trợ | Chủ động hỗ trợ bạn bè, người thân vượt qua khó khăn | Khi muốn đồng hành lâu dài, tạo giá trị thực tế |
Phân biệt đồng cảm và thấu cảm
Thấu cảm là cảm giác thương xót cho hoàn cảnh người khác từ bên ngoài, còn đồng cảm là bước hẳn vào bên trong trải nghiệm cảm xúc của họ. Trong tiếng Việt, hai từ này đôi khi bị dùng lẫn cho nhau, nhưng khác nhau rõ ở mức độ dấn thân và ở việc có dẫn đến hành động hỗ trợ hay không.
Bảng đối chiếu Sympathy và Empathy
| Tiêu chí | Cảm thông | Đồng cảm |
|---|---|---|
| Bản chất | Cảm giác thương xót cho người khác | Cảm nhận cùng cảm xúc với người khác |
| Mức độ dấn thân | Đứng ngoài quan sát | Bước vào và cảm nhận cùng |
| Hành động đi kèm | Thường chỉ dừng ở lời an ủi | Có xu hướng dẫn đến hành động hỗ trợ |
| Ngôn ngữ thể hiện | “Tội nghiệp bạn quá”, “Chia buồn nhé” | “Mình hiểu cảm giác đó khó khăn thế nào” |
| Khoảng cách cảm xúc | Còn giữ khoảng cách an toàn | Gần như xóa nhòa khoảng cách |
Ví dụ tình huống: cùng một hoàn cảnh, hai cách phản ứng
Có một người bạn của tôi vừa trải qua cuộc ly hôn sau nhiều năm cố gắng hàn gắn. Khi chị kể chuyện, một người bạn khác chỉ nói “thôi, chia tay rồi thì cũng nhẹ nhõm, đừng buồn nữa”, đó là phản ứng mang tính cảm thông nhưng vô tình khiến chị cảm thấy cảm xúc của mình bị xem nhẹ.
Trong khi đó, một người bạn khác ngồi lặng yên, nắm tay chị và nói “mình không biết phải nói gì để bớt đau cho cậu, nhưng mình ở đây, cậu muốn khóc cứ khóc”, đó là đồng cảm thật sự. Sự khác biệt nằm ở chỗ một bên cố gắng “sửa” cảm xúc của người kia, còn một bên chọn cách ở lại cùng cảm xúc đó cho đến khi nó dịu xuống tự nhiên.
Ý nghĩa của sự đồng cảm trong các mối quan hệ
Ý nghĩa của sự đồng cảm nằm ở chỗ nó giữ các mối quan hệ không bị đứt gãy trước những va chạm hằng ngày, từ hôn nhân, quan hệ cha mẹ con cái, đến môi trường công việc và cả với chính bản thân mỗi người. Cách nó biểu hiện ra có khác nhau ở từng nơi, nhưng vai trò cốt lõi thì không đổi.
Đồng cảm trong hôn nhân, nền tảng của kết nối vợ chồng
Rất nhiều cặp vợ chồng đến với Lanh tôi không phải vì hết yêu nhau, mà vì cả hai đã ngừng đồng cảm với nhau từ lúc nào không hay. Có một cặp vợ chồng tôi từng đồng hành, người chồng đi làm về mệt mỏi chỉ muốn im lặng, còn người vợ lại hiểu sự im lặng đó là dấu hiệu của sự lạnh nhạt, dần dà cả hai xa cách mà không ai nói ra lý do thật sự.
Sau khi cùng nhau tìm hiểu, họ nhận ra vấn đề không nằm ở tình cảm mà ở việc cả hai đã quên mất cách đặt mình vào vị trí của người kia trước khi phán xét. Khi người vợ hiểu im lặng của chồng là cách anh xử lý căng thẳng chứ không phải sự thờ ơ, và người chồng hiểu sự lo lắng của vợ xuất phát từ nhu cầu được kết nối, mọi thứ dần được tháo gỡ.
Đồng cảm giữa cha mẹ và con cái, cách con cảm thấy được “nhìn thấy”
Với trẻ nhỏ, đồng cảm từ cha mẹ chính là nền tảng để con cảm thấy an toàn và được là chính mình. Khi con nói “con ghét đi học” mà cha mẹ chỉ đáp “con nói vậy là hư”, đứa trẻ sẽ học được rằng cảm xúc của mình không quan trọng bằng việc phải ngoan.
Ngược lại, nếu cha mẹ hỏi thêm “con đang gặp chuyện gì ở lớp khiến con thấy vậy”, trẻ sẽ cảm nhận được rằng cảm xúc của mình có giá trị, và từ đó sẵn sàng chia sẻ nhiều hơn trong tương lai. Đây cũng là lý do vì sao nhiều đứa trẻ lớn lên trong gia đình thiếu sự đồng cảm thường có xu hướng giấu kín cảm xúc thật, kể cả khi đã trưởng thành.
Đồng cảm trong công việc, kỹ năng cốt lõi của trí tuệ cảm xúc
Trong môi trường công sở, đồng cảm không phải là sự mềm yếu mà là một kỹ năng lãnh đạo thực sự. Nhà tâm lý học Daniel Goleman, người nghiên cứu sâu về trí tuệ cảm xúc, cùng cộng sự Paul Ekman từng chỉ ra rằng người quản lý biết cân bằng giữa việc thấu hiểu cảm xúc nhân viên và đưa ra phản hồi thẳng thắn thường tạo được đội ngũ gắn kết và hiệu quả hơn.
Một người sếp chỉ biết đồng cảm mà không dám góp ý thật lòng dễ khiến nhân viên dậm chân tại chỗ, còn một người sếp chỉ biết yêu cầu mà không quan tâm cảm xúc lại dễ khiến đội ngũ kiệt sức và rời đi.
Đồng cảm với chính mình (self-empathy), điều bị bỏ quên
Đây là phần Lanh tôi luôn nhấn mạnh với các phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ, vì đây là điều dễ bị bỏ quên nhất. Chúng ta thường được dạy phải đồng cảm với người khác, nhưng ít ai được dạy cách đồng cảm với chính cảm xúc của mình khi mệt mỏi, khi làm sai, khi cảm thấy mình chưa đủ tốt.
Tự trách móc bản thân quá mức không giúp một người trở nên tốt hơn, mà chỉ khiến họ kiệt sức và dễ trút cảm xúc tiêu cực đó lên người thân xung quanh. Đồng cảm với chính mình đơn giản là cho phép bản thân được mệt, được sai, được nghỉ ngơi mà không cần phải chứng minh điều gì với ai, và từ một nền tảng ổn định như vậy, người ta mới đủ sức để đồng cảm trọn vẹn với người khác.
Cách thể hiện và rèn luyện sự đồng cảm
Cách thể hiện sự đồng cảm rõ nhất là qua việc lắng nghe tích cực, quan sát cử chỉ và dùng ngôn từ chia sẻ thay vì phán xét. Còn để rèn luyện sự đồng cảm mỗi ngày, mỗi người có thể bắt đầu từ những việc nhỏ như ngừng gắn nhãn định kiến, đặt câu hỏi mở và tập hoán đổi góc nhìn với người xung quanh.
Cách thể hiện sự đồng cảm
Đồng cảm không phải một khái niệm trừu tượng, nó thể hiện qua những hành vi rất cụ thể trong giao tiếp hằng ngày. Dưới đây là những cách mà Lanh tôi thường gợi ý cho các phụ huynh và các cặp vợ chồng khi muốn thực hành đồng cảm nhiều hơn trong đời sống.
- Lắng nghe tích cực: tập trung nghe người khác nói trọn vẹn câu chuyện, không ngắt lời, không vội đưa ra lời khuyên hay phán xét khi họ chưa nói xong.
- Quan sát cử chỉ và biểu cảm: chú ý đến ánh mắt, nét mặt, tư thế của người đối diện, vì rất nhiều cảm xúc không được nói ra bằng lời mà thể hiện qua ngôn ngữ cơ thể.
- Dùng ngôn từ chia sẻ, thay vì phán xét: những câu như “tôi hiểu bạn đang cảm thấy thế nào” hay “chuyện này chắc hẳn rất khó khăn với bạn” giúp người kia cảm thấy được thấu hiểu thay vì bị đánh giá.
- Giữ sự hiện diện trọn vẹn: dành thời gian ở bên cạnh người đang cần được lắng nghe, sẵn sàng hỗ trợ khi họ cần, thay vì chỉ hỏi thăm cho có rồi quay lại với việc của mình.
Cách rèn luyện sự đồng cảm mỗi ngày
Cách rèn luyện sự đồng cảm không đến từ một chương trình ngắn hạn, mà từ những thói quen được lặp lại mỗi ngày trong cách chúng ta đối xử với người xung quanh. Dưới đây là một vài nguyên tắc Lanh tôi thường chia sẻ để mọi người có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.
- Ngừng gắn nhãn và định kiến: gạt bỏ những phán xét cá nhân có sẵn trong đầu để nhìn nhận vấn đề theo đúng góc nhìn của người trong cuộc, thay vì góc nhìn quen thuộc của mình.
- Đặt câu hỏi mở: khuyến khích người đối diện bày tỏ nhiều hơn bằng những câu hỏi như “bạn có muốn chia sẻ thêm về điều đó không”, thay vì những câu hỏi đóng chỉ có thể trả lời có hoặc không.
- Tập hoán đổi góc nhìn: trước khi nhận xét về hành động của ai đó, hãy tự hỏi bản thân “nếu mình ở hoàn cảnh của họ, mình sẽ cảm thấy ra sao”, đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả để giảm bớt sự phán xét vội vàng.
- Mở rộng trải nghiệm sống: chủ động trò chuyện với những người có hoàn cảnh, nền tảng văn hóa khác biệt với mình, để hiểu rằng mỗi người đều có một câu chuyện và lý do riêng phía sau hành vi của họ.
Dấu hiệu người thiếu đồng cảm, và điều đó nói lên điều gì?
Người thiếu đồng cảm thường khó nhận ra cảm xúc của người khác qua lời nói và biểu cảm, dễ phản ứng bằng lý lẽ thay vì lắng nghe, và có xu hướng phán xét nhanh mà không tìm hiểu nguyên nhân phía sau hành vi. Đây không hẳn là dấu hiệu của người xấu, mà thường là một kỹ năng chưa được rèn luyện đúng cách.
Những biểu hiện phổ biến của người ít đồng cảm
Một số biểu hiện thường gặp ở người có xu hướng ít đồng cảm bao gồm việc khó nhận ra cảm xúc của người khác qua lời nói và biểu cảm, thường phản ứng bằng lý lẽ thay vì lắng nghe cảm xúc trước, hay ngắt lời người khác để nói về quan điểm của mình, ít khi chủ động hỏi han khi thấy người xung quanh có dấu hiệu buồn bã hoặc căng thẳng, và có xu hướng đánh giá nhanh hành vi của người khác mà không tìm hiểu nguyên nhân phía sau.
Những biểu hiện này không có nghĩa một người là xấu, mà thường phản ánh việc họ chưa có cơ hội rèn luyện kỹ năng này đúng cách.
Nguyên nhân dẫn đến sự thiếu đồng cảm
Có nhiều nguyên nhân khiến một người khó đồng cảm với người khác, và phần lớn xuất phát từ chính trải nghiệm sống của họ chứ không phải do bản chất. Những tổn thương từ thời thơ ấu, chẳng hạn như từng bị bỏ quên cảm xúc hoặc bị so sánh, có thể khiến một người tự bảo vệ mình bằng cách đóng kín cảm xúc lại.
Mô hình cha mẹ mà một người từng quan sát khi lớn lên cũng ảnh hưởng rất nhiều, nếu cha mẹ ít thể hiện sự thấu hiểu, con cái lớn lên cũng khó học được cách làm điều đó với người khác. Ngoài ra, áp lực xã hội và guồng quay công việc bận rộn cũng khiến nhiều người dần quen với việc phản ứng nhanh, ít có thời gian dừng lại để thật sự lắng nghe cảm xúc của người xung quanh.
Có phải người thiếu đồng cảm luôn là người xấu?
Đây là câu hỏi Lanh tôi muốn trả lời một cách công bằng, vì thiếu đồng cảm không đồng nghĩa với việc một người xấu tính hay vô tâm. Có những người rất giỏi về lý trí, rất trách nhiệm trong công việc, nhưng đơn giản là chưa từng được ai chỉ cho cách nhận diện và chia sẻ cảm xúc một cách tự nhiên.
Việc gắn nhãn một người là “vô cảm” đôi khi lại khiến họ càng thu mình hơn, trong khi điều họ cần là một môi trường đủ an toàn để tập luyện lại kỹ năng này. Với sự kiên nhẫn và thực hành đúng cách, khả năng đồng cảm hoàn toàn có thể được cải thiện theo thời gian, dù ở người lớn hay trẻ nhỏ.
Cách dạy trẻ đồng cảm theo từng độ tuổi
Cách dạy trẻ đồng cảm cần thay đổi theo từng giai đoạn phát triển: trẻ 2 đến 5 tuổi cần được giúp gọi tên cảm xúc, trẻ 6 đến 10 tuổi học qua kể chuyện và câu hỏi mở, còn trẻ từ 11 tuổi trở lên cần một không gian đối thoại không phán xét và tấm gương từ chính cha mẹ.
Trẻ 2 đến 5 tuổi: đặt tên cho cảm xúc
Ở độ tuổi này, trẻ chưa đủ vốn từ để gọi tên cảm xúc mình đang trải qua, nên việc của cha mẹ là giúp con gọi tên nó. Khi con giận dữ vì bị lấy mất đồ chơi, thay vì quát “không được khóc”, cha mẹ có thể nói “mẹ thấy con đang buồn vì bạn lấy đồ chơi của con phải không”, việc đặt tên cảm xúc như vậy giúp trẻ dần hiểu và gọi tên được thế giới nội tâm của chính mình, đây cũng là bước đầu tiên để trẻ biết nhận diện cảm xúc của người khác sau này.
Trẻ 6 đến 10 tuổi: kể chuyện và đặt câu hỏi
Ở giai đoạn này, trẻ đã có thể hiểu được câu chuyện có nhiều nhân vật với cảm xúc khác nhau, nên cha mẹ có thể tận dụng những cuốn sách, bộ phim con xem để hỏi thêm “con nghĩ bạn ấy trong truyện đang cảm thấy thế nào khi chuyện đó xảy ra”.
Cách làm này giúp trẻ tập luyện khả năng đặt mình vào vị trí người khác một cách nhẹ nhàng, thông qua câu chuyện chứ không phải một bài học khô khan, đây cũng là giai đoạn nhiều gia đình đã tìm đến những chương trình đồng hành như “Cha Mẹ Tỉnh Thức” hay “Đường Đến Trái Tim Con” để có thêm công cụ trò chuyện cùng con mỗi ngày.
Trẻ từ 11 tuổi trở lên: đối thoại không phán xét, làm gương
Với trẻ ở độ tuổi lớn hơn, đặc biệt là giai đoạn dậy thì, điều các con cần nhất không phải là lời khuyên mà là một không gian đối thoại không bị phán xét. Cha mẹ càng cố gắng giảng giải, con càng có xu hướng khép lại, trong khi nếu cha mẹ chọn cách lắng nghe trước rồi mới chia sẻ góc nhìn của mình, con sẽ dễ mở lòng hơn rất nhiều.
Quan trọng hơn cả, trẻ ở độ tuổi này học đồng cảm chủ yếu qua việc quan sát cách cha mẹ đối xử với nhau và với người xung quanh, nên làm gương vẫn luôn là phương pháp hiệu quả nhất, hiệu quả hơn bất kỳ lời dạy nào.
Lời khuyên từ ThS. Nguyễn Thị Lanh về nuôi dưỡng sự đồng cảm trong gia đình
Với vợ chồng, với cha mẹ và với chính mình, Lanh tôi có ba gợi ý ngắn để nuôi dưỡng sự đồng cảm mỗi ngày trong gia đình. Sau nhiều năm đồng hành cùng các gia đình, tôi nhận ra rằng đồng cảm không phải một món quà bẩm sinh chỉ vài người may mắn có được, mà là một kỹ năng ai cũng có thể rèn luyện nếu đủ kiên nhẫn với chính mình và với người xung quanh.
Với các cặp vợ chồng, tôi luôn nhắc rằng trước khi muốn đối phương thay đổi, hãy thử hiểu vì sao họ lại phản ứng như vậy, phần lớn mâu thuẫn trong hôn nhân đến từ việc cả hai đều đang chờ được thấu hiểu mà quên mất việc chủ động thấu hiểu trước.
Với các bậc cha mẹ, điều tôi mong muốn nhất là mỗi khi con có hành vi khiến mình khó chịu, hãy dừng lại một nhịp để hỏi “con đang cảm thấy gì” trước khi hỏi “tại sao con lại làm vậy”.
Còn với chính bản thân mỗi người, Lanh tôi luôn nhắn nhủ rằng đừng quên dành cho mình sự bao dung mà mình vẫn dành cho người khác, vì một người kiệt sức về cảm xúc sẽ rất khó để đồng cảm trọn vẹn với ai khác.
Nếu anh chị đang tìm một môi trường bài bản hơn để cùng con rèn luyện khả năng thấu hiểu cảm xúc, hoặc để tự mình học cách đồng cảm sâu sắc hơn với người thân trong gia đình, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với rất nhiều gia đình có những trăn trở tương tự trong hành trình kết nối yêu thương.
Kết luận
Đồng cảm suy cho cùng là khả năng đặt mình vào vị trí người khác để hiểu và chia sẻ cảm xúc thật của họ. Nuôi dưỡng sự đồng cảm mỗi ngày, với người thân, với đồng nghiệp và với chính mình, chính là cách xây một gia đình gắn kết và một cuộc sống nhẹ nhõm hơn.
Nếu anh chị muốn cùng nhau rèn luyện sự đồng cảm mỗi ngày, đừng ngần ngại tham gia cộng đồng phunutinhthuc.com, nơi Lanh tôi và rất nhiều phụ huynh khác vẫn đang chia sẻ những câu chuyện thật về hành trình thấu hiểu chính mình và người thân trong gia đình.
Câu hỏi thường gặp về sự đồng cảm
Đồng cảm và thấu cảm khác nhau như thế nào?
Đồng cảm là bước hẳn vào cảm xúc của người khác để cảm nhận cùng họ, trong khi thấu cảm hay cảm thông thường mang tính lý trí và giữ một khoảng cách nhất định, ít khi dẫn tới hành động hỗ trợ cụ thể như đồng cảm.
Đồng cảm có phải bẩm sinh không, có rèn luyện được không?
Một phần khả năng đồng cảm có yếu tố bẩm sinh, nhưng phần lớn vẫn là kỹ năng có thể rèn luyện được qua thực hành hằng ngày, như lắng nghe chủ động, đặt câu hỏi mở và tập hoán đổi góc nhìn với người khác.
Có mấy loại đồng cảm?
Đồng cảm thường được chia thành ba loại chính là đồng cảm cảm xúc, đồng cảm nhận thức và đồng cảm sẻ chia, mỗi loại phù hợp với một bối cảnh khác nhau trong đời sống.
Người quá đồng cảm có bị thiệt thòi không?
Nếu không biết giữ ranh giới cảm xúc cho bản thân, người quá đồng cảm dễ bị kiệt sức vì luôn ôm cảm xúc của người khác vào mình, vì vậy đồng cảm cần đi kèm khả năng đồng cảm với chính mình để cân bằng.
Làm sao để dạy con biết đồng cảm?
Cha mẹ có thể dạy con đồng cảm bằng cách giúp con gọi tên cảm xúc khi còn nhỏ, kể chuyện và đặt câu hỏi mở khi con lớn hơn, và quan trọng nhất là làm gương qua chính cách cha mẹ đối xử với nhau.
Người thiếu đồng cảm có phải là người xấu?
Không hẳn, thiếu đồng cảm thường xuất phát từ trải nghiệm sống hoặc việc chưa được rèn luyện kỹ năng này đúng cách, chứ không đồng nghĩa với việc một người có bản chất xấu.
Đồng cảm với chính mình là gì?
Đồng cảm với chính mình là khả năng chấp nhận cảm xúc thật của bản thân, kể cả khi mệt mỏi hay mắc sai lầm, thay vì liên tục trách móc chính mình.
Đồng cảm trong tiếng Anh là gì?
Đồng cảm trong tiếng Anh được gọi là empathy, khác với sympathy là cảm thông hay xót thương mang tính quan sát từ bên ngoài.
Tài liệu tham khảo
- Daniel Goleman, “Hot to Help”, Greater Good Science Center, UC Berkeley: https://greatergood.berkeley.edu/article/item/hot_to_help
