“Quát mắng là cách giải tỏa sự tức giận nhưng không phải là cách hiệu quả để thay đổi hành vi,” như tiến sĩ Laura Markham, một nhà tâm lý học lâm sàng và tác giả của cuốn sách “Peaceful Parent, Happy Kids: How to Stop Yelling and Start Connecting,” đã chia sẻ. Khi một đứa trẻ trải qua một tình huống sợ hãi hoặc căng thẳng, thường họ sẽ phản ứng bằng cách tự bảo vệ hoặc bỏ chạy, trong khi các vùng trung tâm của não bộ liên quan đến học tập và thấu hiểu đóng cửa lại.
“Điểm chung giữa tất cả chúng ta là mong muốn cảm thấy được trân trọng,” tiến sĩ Shrand đã giải thích. Đối với hầu hết mọi người, cảm giác bị trách nhiệm và trọng dụng là cách để đánh giá lòng tự trọng và quyết tâm của họ. Khi bị quát mắng, chúng ta thường cảm thấy không đáng và tự ti.
“Quát mắng là một trong những cách nhanh chóng làm cho người khác cảm thấy không có giá trị,” Shrand lưu ý.
Đồng ý với quan điểm trên, tiến sĩ Markham đi sâu hơn vào việc giải thích: “Khi chúng ta tức giận và bắt đầu la mắng, chúng ta đang xem bản thân mình như một cái búa và mọi người xung quanh như cái đinh. Trong trường hợp này, trẻ em thường bị coi là đối thủ và không phải là những người chúng ta yêu quý.”
Để tránh cho con cái gặp vấn đề về thể chất và tinh thần do việc chịu quá nhiều quát mắng, các bậc phụ huynh có thể áp dụng các phương pháp dạy con không quát mắng sau:
Xây dựng các quy tắc rõ ràng
Có bao giờ bạn cảm thấy hối hận vì đã quát mắng con chỉ vì những chuyện nhỏ nhặt – như việc con không chịu dọn đồ chơi, đi ngủ muộn hay làm rơi bát cơm? Nhưng rồi khi bình tĩnh lại, bạn nhận ra, con chưa từng được hướng dẫn cụ thể rằng mình nên làm gì. Con chỉ đơn giản là chưa biết chứ không phải cố tình.
Trẻ nhỏ cần những quy tắc như người đi đường cần đèn giao thông. Nếu không có những chỉ dẫn rõ ràng từ đầu, con sẽ hành động theo bản năng và rồi phải nhận những lời trách móc không đáng có. Điều đau lòng là nhiều đứa trẻ lớn lên trong sự la mắng mà chẳng bao giờ hiểu nổi mình đã sai ở đâu.
Hãy thử nghĩ xem, một đứa trẻ 6 tuổi bị mắng vì ngủ muộn nhưng không có ai nói với con rằng “9 giờ tối là giờ con cần lên giường.” Một bé gái bị la khi quên gấp quần áo, nhưng chưa bao giờ có ai giao nhiệm vụ đó cho con một cách rõ ràng. Những lời quát ấy, theo thời gian, xóa mờ sự tự tin và lòng ham học hỏi của trẻ.
Vì vậy, việc thiết lập quy tắc rõ ràng là hành động của tình yêu và sự chủ động. Đó không phải là giới hạn để kiểm soát, mà là ranh giới để con cảm thấy an toàn và hiểu được kỳ vọng từ cha mẹ. Khi trẻ biết mình nên làm gì, các em sẽ ít phạm lỗi hơn – và cũng ít phải nghe những lời tổn thương không cần thiết.
XEM THÊM: Quy tắc nuôi dạy con siêu hiệu quả: “7 phần cứng rắn, 3 phần cưng chiều”
Cho con sự lựa chọn
Hãy thử đặt mình vào vị trí của con. Một ngày của trẻ thường bắt đầu bằng những mệnh lệnh: “Dậy mau!” – “Ăn nhanh lên!” – “Đừng có chạy!” – “Ngồi xuống học bài!” Những câu nói dồn dập không ngừng ấy khiến con cảm thấy mình không có tiếng nói, không được lựa chọn, và dần trở nên bất hợp tác như một hình thức phản kháng.
Nhiều cha mẹ nghĩ rằng mình đang kiểm soát con, nhưng thực chất lại đang khiến con mất dần khả năng tự lập, mất dần lòng tự trọng. Khi bị ép buộc quá mức, con hoặc sẽ nổi loạn, hoặc sẽ ngoan ngoãn theo cách đánh mất chính mình.
Thay vào đó, việc cho con quyền lựa chọn trong giới hạn an toàn là cách để con học cách chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Khi bạn nói: “Con muốn làm bài trước rồi chơi, hay chơi 10 phút rồi vào bàn học?”, bạn không chỉ cho con một lựa chọn, mà còn đang trao niềm tin, sự tôn trọng.
Trẻ có quyền được học cách điều phối cuộc sống của mình. Và khi có quyền chọn, con sẽ cảm thấy mình có giá trị, có tiếng nói, từ đó hợp tác nhiều hơn – mà bạn chẳng cần phải quát mắng một lời nào.
Giao tiếp bằng cảm xúc
Bạn đã từng bao giờ khóc sau khi quát mắng con chưa? Có lẽ là rồi. Rất nhiều cha mẹ chia sẻ rằng, họ mắng con xong là cảm thấy tội lỗi, thấy mình thật tệ, rồi ôm con mà nước mắt cứ rơi. Bởi vì sâu thẳm bên trong, họ không muốn làm tổn thương con. Họ chỉ không biết cách nào khác để con nghe lời.
Nhưng có một cách khác – nhẹ nhàng hơn, sâu sắc hơn – đó là giao tiếp bằng cảm xúc thật của chính bạn. Khi bạn nói:
“Khi con không nghe lời, mẹ thấy buồn vì mẹ chỉ muốn con học tốt thôi…”
hay
“Khi con la hét, mẹ thấy mệt vì mẹ đã có một ngày quá nhiều căng thẳng…”
– con không nghe tiếng quát, mà con nghe được trái tim của mẹ.
Trẻ nhỏ tuy chưa trưởng thành về lý trí, nhưng con cảm nhận cảm xúc rất sâu sắc. Những câu nói đầy tình cảm sẽ giúp con kết nối với bạn, hiểu rằng mình không bị trách móc, mà đang được chia sẻ, yêu thương. Và khi con hiểu lý do đằng sau những mong muốn của cha mẹ, con tự nguyện thay đổi chứ không vì sợ hãi.
Phạt trừ quyền lợi
Không ai muốn phạt con mình, nhưng đôi khi trẻ cần được trải nghiệm hậu quả tự nhiên của hành động. Tuy nhiên, phạt không phải để làm tổn thương con. Không phải để khiến con “biết sợ”, mà là để dạy con trách nhiệm và giới hạn.
Nếu con lười biếng, không hoàn thành bài vở, bạn có thể giới hạn thời gian chơi game thay vì hét lớn: “Mẹ nói bao nhiêu lần rồi!”
Nếu con cư xử không đúng mực, bạn có thể tạm dừng việc cho con tham gia hoạt động yêu thích – kèm theo lời giải thích rõ ràng và bình tĩnh.
Cái đau nhất với trẻ không phải là mất đi một quyền lợi, mà là khi bị cha mẹ coi thường hoặc trừng phạt một cách cảm tính, giận dữ. Nhưng khi hình phạt đi kèm sự đồng cảm, con sẽ hiểu: Mình không bị phạt vì bị ghét, mà vì cần học được bài học đúng sai.
Khen ngợi hành vi tích cực
Ngoài việc áp dụng hình phạt, bố mẹ cũng cần đánh giá và khen ngợi con, hành vi tích cực của con. Những lời khen này giúp con cảm thấy được động viên và có động lực để duy trì hành vi đúng đắn. Ví dụ:
- Khen ngợi cụ thể: “Mẹ rất tự hào khi thấy con đã tự giác làm bài tập mà không cần nhắc nhở.”
- Động viên liên tục: Thường xuyên khen ngợi những hành vi tích cực nhỏ nhặt để tạo động lực cho con.
Với những phương pháp dạy con không quát mắng như trên thì Cô Lanh mong rằng các cha mẹ sẽ dần thấu hiểu và kết nối với con được sâu sắc và gần gũi hơn để hướng tới một gia đình hạnh phúc thấu hiểu nhau. Hãy áp dụng những bí quyết này để tạo nên môi trường gia đình ấm áp, nơi con cái cảm thấy được yêu thương và tôn trọng!
Ngoài ra, cô Lanh dành tặng những giải pháp nuôi dạy con đúng cách trong CHƯƠNG TRÌNH ONLINE MIỄN PHÍ được diễn ra trong 3 buổi tối cuối tuần trên ứng dụng Zoom với những kiến thức như:
- Giúp cha mẹ định hướng tư duy đúng để con thành công trong cuộc đời của mình.
- Thấu hiểu nhu cầu của con để nuôi con đúng hướng.
- Chữa lành cảm xúc để các cha mẹ dạy con trong hạnh phúc.
- Biết cách giao tiếp đúng với con bằng ngôn từ, nên nói với con những điều gì?
Để kiến tạo một tương lai hạnh phúc cho con, cha mẹ hãy nhanh tay đăng ký để có mặt trong hành trình tuyệt vời này.
