Trẻ hay tức giận, cáu gắt, la hét, gào khóc,… là một trong vô vàn những cung bậc cảm xúc tự nhiên xảy ra đối với một đứa trẻ. Đặc biệt là trong giai đoạn hình thành và phát triển tính cách, tâm sinh lý của con. Tuy nhiên, nếu như để những cảm xúc này vượt quá mức kiểm soát, sẽ gây nên những ảnh hưởng không tốt cho sự phát triển của trẻ. Vậy cha mẹ cần phải làm gì khi trẻ hay cáu giận? Hãy cùng colanh.vn đọc ngay bài viết dưới đây để có câu trả lời.
CHA MẸ KHÁM PHÁ NGAY: 7 Bước để nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc cho con
Nguyên nhân gốc rễ khiến trẻ hay cáu giận
Trẻ em giống như tấm gương phản chiếu tâm hồn và môi trường xung quanh. Khi trẻ thường xuyên cáu giận, điều đó không chỉ đơn thuần là một phản ứng nhất thời. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn trong việc xử lý cảm xúc hoặc bị ảnh hưởng bởi những yếu tố ngoại cảnh. Vậy đâu là nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng này? Để giải quyết vấn đề, trước tiên chúng ta cần hiểu rõ gốc rễ của nó.
Trẻ cáu giận vì muốn thể hiện cảm xúc nhưng không biết cách
Một đứa trẻ 3 tuổi hét lớn khi không được mua đồ chơi hoặc một thiếu niên đóng sầm cửa phòng khi bị la mắng, đều đang cố gắng thể hiện cảm xúc của mình. Tuy nhiên, trẻ nhỏ thường chưa phát triển đủ kỹ năng giao tiếp để diễn đạt điều mình muốn. Vì vậy, chúng chọn cách “bộc phát” như một phương tiện giải tỏa.
Ví dụ, trong bộ phim hoạt hình “Inside Out” (Những mảnh ghép cảm xúc), cô bé Riley đã trải qua rất nhiều cảm xúc phức tạp khi gia đình chuyển đến một nơi ở mới. Riley thường xuyên cáu giận và nổi nóng, không phải vì cô bé là một đứa trẻ hư mà vì cô không biết cách diễn đạt những cảm xúc tiêu cực đang dồn nén bên trong. Bộ phim đã minh họa rất rõ ràng cách trẻ em dùng sự giận dữ để kêu gọi sự chú ý và giải tỏa áp lực.
Trẻ muốn kiểm soát tình hình nhưng không được đáp ứng
Một nguyên nhân khiến trẻ cáu giận phổ biến khác là trẻ muốn kiểm soát tình huống theo ý mình nhưng không thành công. Ví dụ, trẻ thường gào khóc khi bị từ chối mua đồ chơi trong siêu thị. Điều này không chỉ là sự thất vọng mà còn là cách trẻ thử nghiệm giới hạn của bản thân và cha mẹ. Khi không đạt được mong muốn, trẻ phản ứng bằng cách biểu lộ cơn giận dữ.
Hành vi của cha mẹ vô tình ảnh hưởng đến cảm xúc của con
Không ít trường hợp trẻ cáu giận do bắt chước những hành vi tiêu cực từ cha mẹ. Một nghiên cứu cho thấy, trẻ học 95% hành vi thông qua quan sát và bắt chước. Nếu cha mẹ thường xuyên cáu gắt, tranh cãi hoặc biểu hiện sự tức giận trước mặt con, trẻ sẽ dễ dàng thẩm thấu những cảm xúc đó.
Ví dụ, trong bộ phim gia đình nổi tiếng The Pursuit of Happyness (Mưu Cầu Hạnh Phúc), nhân vật Chris Gardner luôn cố gắng duy trì sự bình tĩnh và lạc quan trước mặt con trai, ngay cả khi phải đối mặt với những thử thách khắc nghiệt nhất. Điều này đã giúp cậu bé học cách quản lý cảm xúc và đối diện khó khăn một cách tích cực. Ngược lại, nếu cha mẹ thường xuyên căng thẳng và mất kiểm soát, trẻ sẽ dễ học theo những hành vi đó.
TÌM HIỂU NGAY: Cách kiềm chế cơn tức giận cha mẹ nên biết
Trẻ chịu áp lực từ sự kỳ vọng quá lớn
Nhiều cha mẹ đặt ra kỳ vọng cao về học tập hoặc hành vi của con mà không nhận ra điều đó có thể tạo áp lực lớn. Khi trẻ không thể đáp ứng những mong đợi, cảm giác thất bại và bất lực dễ khiến chúng trở nên cáu gắt.
Ví dụ, trong bộ phim Three Idiots (Ba Chàng Ngốc), câu chuyện của Raju cho thấy áp lực từ gia đình về việc phải học giỏi để đạt thành công đã dẫn đến sự căng thẳng và cảm xúc tiêu cực ở anh. Điều này tương tự với trẻ nhỏ khi chúng không đạt được sự kỳ vọng của cha mẹ, khiến sự thất vọng biến thành cơn giận dữ.
Cha mẹ cần làm gì khi trẻ hay cáu giận?
Trẻ em dù ở bất kỳ độ tuổi nào, đều cần sự đồng hành và thấu hiểu của cha mẹ, đặc biệt khi đối diện với những cảm xúc tiêu cực. Khi trẻ thường xuyên cáu giận, cha mẹ có thể áp dụng những phương pháp giúp trẻ quản lý cảm xúc dưới đây và xây dựng mối quan hệ gia đình tích cực hơn.
Lắng nghe cảm xúc của trẻ
Thay vì vội vàng quát mắng hay ép buộc trẻ im lặng, cha mẹ nên lắng nghe và đặt mình vào vị trí của con. Hãy cho trẻ không gian để bày tỏ điều khiến chúng khó chịu. Một câu hỏi đơn giản như: “Con cảm thấy như thế nào?, Điều gì đã làm con buồn hoặc giận giữ?” có thể mở ra cuộc trò chuyện giúp trẻ giải tỏa cảm xúc.
Ví dụ: Trong bộ phim hoạt hình nổi tiếng Inside Out (2015), khi nhân vật chính Riley cảm thấy bối rối vì những thay đổi trong cuộc sống, cha mẹ cô bé đã thành công trong việc giúp con chia sẻ cảm xúc bằng cách lắng nghe mà không phán xét.
Dạy trẻ cách gọi tên cảm xúc
Trẻ nhỏ thường không biết cách diễn đạt cảm xúc của mình, dẫn đến việc cáu giận như một cách bộc lộ. Cha mẹ nên giúp trẻ nhận biết và gọi tên các cảm xúc: vui, buồn, giận, sợ… Điều này giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc là điều bình thường và học cách kiểm soát chúng.
Ví dụ: Hãy nói với trẻ:
- “Con có vẻ đang giận. Con giận vì điều gì?”
- “Nếu con cảm thấy buồn, mẹ sẽ ở đây để lắng nghe con.”
Đặt ra giới hạn rõ ràng nhưng linh hoạt
Dạy trẻ rằng cảm xúc cáu giận là tự nhiên, nhưng cách thể hiện cần đúng mực. Hãy thiết lập các quy tắc trong gia đình, chẳng hạn:
- “Con có thể nói rằng con không thích, nhưng con không được phép la hét hay đập phá.”
- “Nếu con cảm thấy bực mình, hãy thử đếm đến 10 trước khi nói.”
Khi trẻ hiểu rõ những giới hạn này, chúng sẽ học cách tự điều chỉnh hành vi.
Làm gương cho trẻ
Trẻ em học hỏi rất nhiều từ cách cha mẹ xử lý cảm xúc. Nếu cha mẹ thường xuyên mất bình tĩnh hoặc tranh cãi trước mặt con, trẻ sẽ xem đó là cách ứng xử bình thường.
Hãy thể hiện sự bình tĩnh, ngay cả khi tình huống khiến bạn tức giận. Thay vì hét lên, bạn có thể nói: “Mẹ cảm thấy giận vì con không nghe lời, nhưng chúng ta sẽ nói chuyện sau khi cả hai bình tĩnh lại.”
Sử dụng phương pháp “kết nối trước, sửa chữa sau”
Khi trẻ cáu giận, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là xoa dịu tâm trạng của con, thay vì vội vàng sửa sai hành vi. Kết nối cảm xúc trước sẽ giúp trẻ mở lòng và dễ dàng tiếp thu lời khuyên sau đó.
Ví dụ: Khi con khóc lóc vì không đạt điểm cao, thay vì trách móc, bạn có thể nói “Mẹ biết con đã rất cố gắng. Con cảm thấy thế nào? Chúng ta cùng xem lại bài này nhé.”
Hướng dẫn trẻ cách giải tỏa năng lượng tiêu cực
Hãy dạy trẻ cách đối phó với cảm xúc tiêu cực, chẳng hạn như:
- Vẽ tranh về điều làm con khó chịu.
- Đập bóng nhựa hoặc chơi trò vận động.
- Viết nhật ký cảm xúc.
Những hoạt động này không chỉ giúp trẻ giải phóng cảm xúc mà còn phát triển khả năng tự điều chỉnh bản thân.
Tạo môi trường gia đình an toàn và yêu thương
Một gia đình hòa thuận, nơi trẻ cảm thấy được yêu thương và tôn trọng, là nền tảng giúp trẻ kiểm soát cảm xúc tốt hơn. Hãy dành thời gian trò chuyện, chơi đùa và cùng con tham gia các hoạt động thú vị để tạo dựng kết nối vững chắc.
Muốn xử lý cơn nóng giận, gào thét, quấy phá,.. của con. Trước hết, cha mẹ cũng cần phải xử lý được hành vi và cơn nóng giận của chính bản thân mình. Nhìn cây sửa đất – nhìn con sửa mình cha mẹ nhé!
Trẻ hay cáu giận không chỉ là một thách thức mà còn là một cơ hội để cha mẹ thấu hiểu và đồng hành cùng con trong hành trình trưởng thành. Những cơn giận dữ của trẻ thường ẩn chứa những thông điệp cần được lắng nghe, yêu thương và dẫn dắt. Thay vì chỉ tập trung vào việc “dập tắt” cơn giận, cha mẹ hãy tận dụng khoảnh khắc ấy để dạy con cách nhận diện, đối mặt và vượt qua cảm xúc của mình.
Một đứa trẻ được cha mẹ kiên nhẫn đồng hành và khéo léo hướng dẫn sẽ không chỉ học cách quản cảm xúc mà còn xây dựng được nền tảng tâm lý vững chắc, giúp con tự tin hơn trong cuộc sống. Và trên hành trình này, khi cha mẹ dám sửa mình để làm gương, chính họ cũng sẽ khám phá ra những giá trị yêu thương sâu sắc trong mối quan hệ gia đình.
Hãy nhớ rằng, một môi trường gia đình tràn đầy sự an toàn, đồng cảm và sẻ chia chính là món quà lớn nhất cha mẹ có thể trao cho con, giúp con không chỉ vượt qua những cơn giận dữ mà còn trưởng thành với trái tim mạnh mẽ và giàu yêu thương.
Vì vậy cha mẹ nào chưa kiểm soát được cơn nóng giận của mình, vẫn còn la mắng, đòn roi với con, chắc chắn phải tham gia ngay chương trình miễn phí của Học viện Minh Trí Thành. Đây là một chương trình HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ diễn ra vào 3 buổi tối cuối tuần. Tại đây cô Lanh sẽ chia sẻ “7 Tư duy đúng trong nuôi dạy con” và “5 Nhu cầu thực sự của con theo từng độ tuổi”. Từ đó, cha mẹ sẽ hiểu nguyên nhân gốc rễ hành vi của con và có thể điều chỉnh được cảm xúc, hành vi, lời nói của mình để bình an với con. Khi đó cha mẹ sẽ biết cách đi vào trong thế giới của con, hàn gắn mối quan hệ với con, kiến tạo nên một gia đình hạnh phúc hòa hợp.
Ngoài ra, cha mẹ còn được chia sẻ bí quyết giúp con hào hứng học bài, sống có ước mơ, có mục tiêu và mang trong mình đầy giá trị giúp con sống một cuộc đời thành công và ý nghĩa.
03 buổi miễn phí sẽ rất nhanh hết vé, bấm ngay vào nút đăng ký, chọn mình có mặt trong hành trình đầy ý nghĩa này, 03 buổi của cha mẹ là cả cuộc đời con.
