“Con tôi cả ngày chẳng nói nổi 3 câu với mẹ”, nhiều phụ huynh từng chia sẻ như vậy với nỗi lo lắng trẻ lười giao tiếp. Nhưng cha mẹ có bao giờ tự hỏi, con mình ít nói thật hay con không muốn nói chuyện với mình hay không? Sự khác biệt tưởng nhỏ này lại ẩn chứa nhiều nguyên nhân sâu xa. Đặc biệt, rất có thể những nguyên nhân này đến từ cha mẹ. Chính cách cha mẹ đặt câu hỏi, phản ứng trước câu trả lời, hoặc là thái độ khi lắng nghe, đều có thể vô tình khiến trẻ thu mình lại. Khi những cuộc trò chuyện gắn với thái độ tiêu cực của cha mẹ, trẻ sẽ cảm thấy việc nói ra chẳng mang lại niềm vui hay sự thấu hiểu. Lâu dần, sự im lặng trở thành “lá chắn” của con, và khoảng cách giữa hai thế hệ cứ thế nới rộng ra.
3 nguyên nhân từ cha mẹ khiến trẻ lười giao tiếp
Cha mẹ quen thói ra lệnh
Trong nhiều gia đình, cha mẹ thường tự cho mình quyền kiểm soát thông tin và bắt con phải báo cáo tình hình. Những bậc phụ huynh này thường có xu hướng bắt con nói trả lời những câu hỏi như: “hôm nay được mấy điểm?”, “bị phạt không?”, “có gây chuyện gì không?”. Kiểu câu hỏi khô cứng này khiến con không cảm nhận được hơi ấm tình cảm nên câu trả lời của con cũng có thể chỉ trả lời cho có.
Ngoài những câu hỏi mang tính chất báo cáo, nhiều cha mẹ cũng thích ra lệnh với những câu nói điển hình như: “Ăn đi”, “Học bài đi”, “Dọn phòng đi ngủ”. Khi giao tiếp chỉ còn là chuỗi mệnh lệnh – đáp ứng, trẻ sẽ dần coi việc nói chuyện với cha mẹ là áp lực thay vì niềm vui. Thay vì ra lệnh, hãy dạy con tự lập từ nhỏ.
Không có những câu hỏi mở, những chia sẻ đời thường, hay những khoảnh khắc cùng cười về một câu chuyện nhỏ, giao tiếp mất đi tính gắn kết. Lâu dần, im lặng trở thành lựa chọn “an toàn” hơn, bởi nó giúp trẻ tránh bị sai, bị mắng, hoặc bị kéo vào những cuộc trò chuyện vốn chẳng đem lại cảm giác hạnh phúc.
Cha mẹ không làm con thấy an toàn
Điều này khá phổ biến trong xã hội Việt Nam khi nhiều cha mẹ sẵn sàng chỉ trích, phán xét, mắng mỏ khi nghe con chia sẻ. Cách hành xử độc hại này khiến cho các con cực kỳ ác cảm với cha mẹ, là nguyên nhân khiến trẻ lười giao tiếp.
Từ đó, thay vì chia sẻ với cha mẹ, các con chọn cách im lặng để tránh “rắc rối” từ cha mẹ. Nếu cha mẹ không nhận ra điều này sớm để điều chỉnh hành vi, các con sẽ hình thành thói quen im lặng với cha mẹ.
Thay vì vội vàng phán xét hay đưa ra lời khuyên, hãy thử lắng nghe trọn vẹn câu chuyện, đặt câu hỏi để hiểu thêm, và thừa nhận cảm xúc của con, ngay cả khi cha mẹ không đồng tình. Việc này giúp con cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng và an toàn khi bày tỏ.
Khi được đón nhận trong một không gian lắng nghe thực sự, trẻ sẽ dần bỏ lớp “áo giáp” im lặng và sẵn sàng chia sẻ nhiều hơn, không chỉ về niềm vui mà cả những lo lắng, khó khăn trong cuộc sống.
ĐỌC NGAY: Lắng nghe con thế nào để hiểu và đồng hành cùng con?
Cha mẹ không kiên nhẫn lắng nghe
Lắng nghe cũng là một kỹ năng nhưng không phải cha mẹ nào cũng biết cách lắng nghe con mình. Nhiều bậc phụ huynh vô minh khi mới nghe con nói: “hôm nay con buồn” đã ngắt lời con bằng những câu như: “chỉ ăn với học chứ có gì mà buồn”, “bé tí bày đặt áp lực”.
Những câu nói này có thể trôi qua trong phút chốc nhưng sẽ để lại nỗi ám ảnh lớn trong lòng các con. Các con sẽ hình thành suy nghĩ cha mẹ không quan tâm, coi thường cảm xúc của mình, từ đó trẻ lười giao tiếp với cha mẹ.
Nghiêm trọng hơn, nhiều trẻ em sinh ra tâm lý bất mãn với cha mẹ. Lâu dần sẽ dần xa cách, vô tâm với gia đình mình. Đến khi cha mẹ thực sự có vấn đề, các con cũng không muốn lắng nghe như một cách “trả đũa”.
Cha mẹ cần làm gì để con chịu mở lòng?
Theo Thạc sĩ tâm lý – Nguyễn Thị Lanh, cha mẹ có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì kết nối với con cái. Nếu con gặp vấn đề, cha mẹ cần phải ứng xử tinh tế để giúp con mở lòng. Chỉ cần một sai sót nhỏ, cha mẹ có thể đẩy con vào “hố đen” im lặng kéo dài, nguy cơ mất kết nối với con. Dưới đây là 3 cách cha mẹ có thể ngăn chặn tình trạng trẻ lười giao tiếp hiệu quả.
KHÁM PHÁ NGAY: Học cô Lanh hiệu quả như thế nào?
Chủ động tạo cơ hội giao tiếp hằng ngày
Thay vì đợi con tự kể, cha mẹ nên chủ động tạo “không gian giao tiếp” mỗi ngày, chẳng hạn như bữa cơm gia đình, cùng nhau đi dạo hoặc chơi trò chơi. Những hoạt động này vừa tự nhiên vừa giúp cha mẹ hiểu thêm về suy nghĩ của con.
Đặc biệt, hãy hạn chế thiết bị điện tử trong những khoảng thời gian này để toàn bộ sự chú ý đều dành cho việc trò chuyện. Khi những cuộc nói chuyện trở thành thói quen, con sẽ ít cảm thấy “bị ép” và dần chủ động chia sẻ.
Khuyến khích trẻ bày tỏ ý kiến và cảm xúc
Nhiều trẻ trở nên lười giao tiếp vì nghĩ rằng ý kiến của mình không quan trọng hoặc sẽ bị gạt bỏ. Cha mẹ có thể khắc phục điều này bằng cách hỏi ý kiến con về các vấn đề phù hợp với độ tuổi, từ việc chọn món ăn, quyết định điểm đến khi đi chơi, cho đến việc cùng nhau giải quyết một vấn đề nhỏ. Khi con thấy mình được tôn trọng, con sẽ tự tin hơn và không ngần ngại nói ra suy nghĩ, cảm xúc thật của mình.
ĐỌC THÊM: Sự giáo dục vĩ đại nhất là “cảm xúc ôn hoà” của người mẹ
Tuyệt đối không phán xét, chỉ trích con
Trẻ sẽ chỉ chia sẻ khi cảm thấy được lắng nghe và tôn trọng. Nhiều cha mẹ vô tình ngắt lời, phán xét hoặc đưa ra lời khuyên quá nhanh, khiến con e dè không dám nói tiếp. Hãy bắt đầu bằng việc lắng nghe mà không chen ngang, dùng ánh mắt và cử chỉ nhẹ nhàng để khuyến khích con. Đôi khi, chỉ cần một câu “Bố mẹ hiểu cảm giác của con” cũng đủ giúp trẻ cảm thấy an toàn và muốn bày tỏ nhiều hơn.
Tại Học viện Minh Trí Thành, chúng tôi luôn mong muốn thắt chặt sợi dây kết nối giữa cha mẹ và con cái. Do đó, học viện đã tổ chức chương trình “Cha mẹ tỉnh thức” với nhiều kiến thức bổ ích về nuôi dạy con.
Chương trình mang đến những bài học về nuôi dưỡng mối liên kết giữa cha mẹ và con cái thông qua việc cha mẹ tự chữa lành bản thân, học cách lắng nghe con và tránh những tổn thương cho con bằng cách ứng xử tiêu cực. Những câu chuyện thực tế sẽ góp phần giúp cha mẹ thấu hiểu con hơn sau chương trình.
Đặc biệt, chương trình HOÀN TOÀN MIỄN PHÍ, phù hợp với tất cả mọi người. Cha mẹ hãy nhanh tay đăng ký trở thành cha mẹ tỉnh thức ngay hôm nay!
