Làm cha mẹ ai cũng mong muốn con cái lớn lên mạnh mẽ, tự tin và hạnh phúc. Nhưng đôi khi, chỉ vì một vài câu nói đùa vu vơ, sự vô ý thức trong cách thể hiện tình cảm, mà cha mẹ vô tình gieo vào lòng con những vết thương tinh thần âm ỉ, khó lành. Trẻ nhỏ vốn chưa đủ khả năng phân biệt đâu là lời nói đùa, đâu là lời nói thật. Một lời trêu chọc nếu không đúng chỗ, đúng lúc có thể để lại hậu quả lớn hơn nhiều so với những gì ta tưởng tượng. Dưới đây, colanh.vn chia sẻ 4 điều cha mẹ tuyệt đối không nên mang ra trêu đùa con, vì đó là những phần sâu thẳm trong thế giới nội tâm non nớt của con trẻ.
Ngoại hình
Ngoại hình là điều đầu tiên một đứa trẻ ý thức được về bản thân. Từ ánh nhìn đầu tiên trong gương, con bắt đầu hình thành khái niệm “mình là ai”, “mình có đẹp không”, “mình có giống với những bạn xung quanh không?”. Thế nhưng, khi cha mẹ đùa cợt về làn da, chiều cao, cân nặng hay một điểm nào đó trên khuôn mặt con – dù là nói trong lúc cười, dù có nháy mắt trêu chọc – thì với con, đó không còn là trò vui nữa. Một cô bé từng thì thầm kể: “Con ghét soi gương, mỗi lần nhìn là con lại nhớ mẹ từng bảo: ‘Sao mày đen như cục than thế này?’”. Mẹ bé không hề có ý xấu, nhưng cô bé lại tin điều đó là thật, và từ đó, bắt đầu chối bỏ hình ảnh của chính mình.
Trẻ nhỏ không phân biệt được trêu đùa hay thật lòng – chúng chỉ hiểu một điều: “Mình khác biệt và điều đó là đáng xấu hổ.” Từ một lời nói bâng quơ, con bắt đầu e dè với hình ảnh của mình, né tránh những buổi chụp ảnh, không dám mặc váy, không muốn ra ngoài… và nghiêm trọng hơn cả: con bắt đầu ghét chính bản thân mình. Hãy nhớ rằng, vẻ ngoài là món quà độc nhất vô nhị mà Tạo hóa đã trao cho con. Dù con cao hay thấp, trắng hay ngăm, có chiếc răng khểnh hay đôi mắt một mí – đó vẫn là phần duy nhất, không ai thay thế được nơi con.
Là cha mẹ, xin đừng vô tình biến món quà ấy thành gánh nặng tự ti cho con. Hãy là người đầu tiên và vững chãi nhất nói với con: “Con đẹp theo cách rất riêng của mình, không cần giống ai cả.” Câu nói đó sẽ trở thành chiếc khiên kiên cố, giúp con vững vàng giữa những lời phán xét ngoài kia.
Năng lực
Trẻ con không sợ sai – điều con sợ là bị phán xét khi sai. Rất nhiều cha mẹ có thói quen phản ứng mạnh khi con học kém, làm bài sai hay có biểu hiện chậm hiểu: “Trời ơi, học thế thì học làm gì nữa!”, “Đúng là ngu hết phần thiên hạ!”. Những câu nói ấy đôi khi được thốt ra trong lúc nóng giận, tưởng chừng chỉ là xả bực tức. Nhưng với con trẻ, nó có sức nặng vô cùng. Một đứa trẻ khi nghe những lời ấy không phân tích được rằng bố mẹ đang căng thẳng, con chỉ hiểu một điều rất rõ ràng: “Bố mẹ nghĩ mình ngu thật.”
Và thế là, niềm tin của con vào bản thân bắt đầu lung lay. Nếu chính người yêu thương mình nhất cũng không tin mình làm được, thì làm sao con có thể tự tin để cố gắng? Không ít đứa trẻ vì một câu mắng duy nhất đã âm thầm từ bỏ sự nỗ lực. Có những đứa trẻ dù cố gắng bao nhiêu cũng không dám thể hiện vì sợ tiếp tục bị chê cười.
Làm cha mẹ, hãy nhớ rằng: trước khi kỳ vọng, con cần được công nhận. Khi con làm sai phép tính, hãy nhẹ nhàng chỉ ra và khuyến khích con làm lại: “À, con nhầm chỗ này một chút, để mẹ chỉ lại nhé.” Khi con viết chữ chưa đẹp, đừng vội mắng “xấu như gà bới”, mà hãy động viên: “Mẹ thấy con viết cẩn thận hơn rồi, mình luyện thêm chút nữa nhé.” Niềm tin vào năng lực bản thân của con không được xây bằng những lời chê bai, mà được dựng lên từ tình yêu thương và sự tin tưởng đều đặn mỗi ngày.
‘’Chìa khóa vàng’’ nuôi dạy con của người Do Thái giúp trẻ tự tin bước vào cuộc sống
Nỗi sợ
Trẻ nhỏ có thế giới cảm xúc phong phú chẳng khác gì người lớn, nhưng khả năng diễn đạt và xử lý cảm xúc lại còn rất hạn chế. Khi con nói: “Mẹ ơi, con sợ bóng tối…” thì điều con cần không phải là sự phủ nhận hay trêu chọc. Nhưng đáng tiếc, nhiều cha mẹ lại phản ứng như một thói quen: “Trời ơi, lớn đầu rồi mà còn sợ!”, hoặc tệ hơn, dùng chính nỗi sợ đó để đe dọa: “Không ăn là mẹ bỏ đi thật đấy!”, “Còn khóc nữa là ông kẹ bắt ngay bây giờ!”
Những lời nói tưởng như để con “ngoan” hơn ấy lại khiến con hoang mang thực sự. Bởi con không chỉ sợ bóng tối, mà còn sợ cả việc nói ra cảm xúc thật. Con sợ nếu mình nói “con sợ”, người lớn sẽ chê cười. Con sợ nếu mình khóc, người thân sẽ bỏ đi. Và con bắt đầu học cách im lặng, giấu nỗi sợ vào bên trong, tích tụ theo thời gian thành những rối loạn cảm xúc, lo âu, mất ngủ, co cụm, thu mình – khi ấy, mọi chuyện đã trở nên quá muộn.
Là cha mẹ, xin hãy tập lắng nghe nỗi sợ của con như lắng nghe chính một người bạn thân thiết. Khi con nói “con sợ”, hãy nói: “Ừ, mẹ hiểu cảm giác đó. Mẹ cũng từng sợ như con hồi nhỏ. Mình cùng bật đèn lên và mẹ sẽ ngồi cạnh con nhé.” Được thừa nhận cảm xúc là cách con học được sự vững vàng. Sự đồng hành của cha mẹ trong những lúc con yếu mềm sẽ là nền móng để con tự tin hơn với thế giới sau này.
Tính cách
“Mày lì như trâu.”
“Cái đồ chậm như rùa.”
“Suốt ngày nói như cái loa phát thanh.”
Nghe có quen không? Những câu nói này không còn xa lạ với nhiều đứa trẻ. Thậm chí, chúng trở thành một phần “danh xưng” hằng ngày mà cha mẹ gọi con. Nhưng hãy dừng lại và tự hỏi: càng nói, con càng lì, càng chậm, càng nói nhiều hơn. Vì sao? Vì những điều ấy không phải là bản chất – mà là hậu quả. Khi một đứa trẻ liên tục bị gán nhãn là bướng, là chậm chạp, là vô tổ chức… con sẽ tin rằng “mình vốn là như thế” và không còn động lực để thay đổi nữa.
Cũng như người lớn, trẻ nhỏ rất nhạy cảm với những lời định danh. Một khi đã bị đóng khung bởi những nhãn dán tiêu cực, con sẽ dần từ bỏ việc cố gắng để trở nên tốt hơn – bởi “dù mình có thay đổi cũng chẳng ai nhìn thấy.” Không gì đau bằng việc bị hiểu sai và bị đánh giá sai, nhất là từ chính những người thân yêu nhất.
Thay vì trách móc hay phán xét, cha mẹ hãy tập mô tả hành vi của con một cách cụ thể và tích cực. Ví dụ: “Mẹ thấy con đang bực đấy, nhưng lần này con không quát lên như mọi khi rồi – mẹ thấy con đang cố gắng đấy.” Khi cha mẹ công nhận từng bước tiến nhỏ, con sẽ có thêm động lực để tiếp tục. Trẻ không cần lời phê phán những điều chưa hoàn thiện, con cần sự trân trọng cho từng nỗ lực đang lớn dần trong con.
Có những vết thương không chảy máu, nhưng âm ỉ cả một đời. Có những câu nói không to tiếng, nhưng lại vang vọng mãi trong tâm trí con trẻ. Làm cha mẹ, xin hãy học lại cách yêu thương – không chỉ bằng hành động, mà còn bằng từng lời nói mỗi ngày. Hãy là người đầu tiên và kiên định nhất bảo vệ trái tim con, để rồi khi con lớn lên, con không cần mất cả đời đi chữa lành những điều mình từng nghe khi còn bé.
Làm cha mẹ là một hành trình không bằng cấp, không trường lớp, nhưng lại đòi hỏi trái tim biết lắng nghe và tinh thần luôn sẵn sàng học hỏi. Những lời nói tổn thương con trẻ đôi khi không nằm ở sự cố ý, mà ở sự vô thức – vô thức trong phản ứng, trong cách yêu thương và trong cả cách dạy dỗ.
Và thật may mắn, nếu hôm nay bạn đọc được bài viết này – nghĩa là bạn đang thức tỉnh. Bạn bắt đầu nhận ra: yêu thương thôi là chưa đủ, yêu thương đúng cách mới là điều con cần. Để con lớn lên trong một môi trường an toàn về cảm xúc, nơi con có thể là chính mình mà không lo bị tổn thương từ những lời nói tưởng chừng vô hại.
Nếu bạn đang mong muốn hiểu con sâu hơn, chữa lành chính mình và học cách giao tiếp, đồng hành với con bằng sự tỉnh thức và thấu cảm – hãy tham gia chương trình ONLINE MIỄN PHÍ của Học viện Minh Trí Thành.
Một hành trình khai mở nhận thức, chữa lành nội tâm và giúp bạn thực sự trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho con trong suốt cuộc đời.
