Bạn biết không, có gần 62,9% phụ nữ Việt Nam từng trải qua bạo lực gia đình. Bạn có nằm trong số đó hay chứng kiến nó mỗi ngày? Bạo lực gia đình là một vấn đề nhức nhối trong xã hội hiện đại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hạnh phúc, sức khỏe và sự phát triển của từng thành viên trong gia đình. Hiểu đúng về bạo lực gia đình là gì, các hình thức, nguyên nhân và tác hại của nó chính là bước đầu để phòng ngừa và bảo vệ bản thân cùng những người thân yêu.
Định nghĩa và khái niệm về bạo lực gia đình
Bạo lực gia đình là gì?
Bạo lực gia đình là hiện tượng xảy ra khi một hoặc nhiều thành viên trong gia đình gây tổn thương về thể chất, tinh thần, kinh tế hoặc tình dục cho những người khác trong gia đình. Đây không chỉ là vấn đề cá nhân, vấn đề của gia đình mà còn là vấn đề xã hội.
Trong đời sống hiện nay, khái niệm thế nào là bạo lực gia đình không chỉ giới hạn ở những hành vi bạo lực thể chất mà còn mở rộng ra những hành vi kiểm soát, ép buộc, bắt nạt tinh thần hay chi phối về mặt kinh tế.
Nhận định về bạo lực gia đình từ pháp luật và xã hội
Theo pháp luật Việt Nam (Khoản 2 Điều 1 Luật phòng, chống bạo lực gia đình 2007), bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.
Theo nhận định từ pháp luật, bạo lực gia đình được định nghĩa là hành vi vi phạm quyền con người và xâm hại đến quyền lợi, sức khỏe, sự an toàn của thành viên gia đình. Trong khi đó, xã hội thường nhìn nhận bạo lực gia đình là biểu hiện của những mâu thuẫn hôn nhân chưa được giải quyết và tư duy gia trưởng vẫn tồn tại trong một số gia đình.
Việc nhận thức đúng về khái niệm về bạo lực gia đình chính là bước đầu để phòng tránh và có cách phản ứng, xử lý các trường hợp bạo lực.
Các hình thức bạo lực gia đình
Bạo lực gia đình được chia thành 4 hình thức: bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần và tâm lý, bạo lực kinh tế và bạo lực tình dục.
Bạo lực thể chất
Bạo lực thể chất là dạng dễ nhận biết nhất và cũng là hình thức mà chúng ta gặp nhiều. Bạo lực được thể hiện qua hành vi: đánh, tát, đe dọa hoặc sử dụng vũ lực gây tổn thương cơ thể của thành viên trong gia đình. Đó là người cha khi uống say đã đánh người mẹ, có thể là người mẹ kế đánh con riêng của chồng…
Nhiều nạn nhân chịu đau đớn không chỉ về thể chất mà còn về tâm lý, khiến họ sống trong sợ hãi và cảm giác bất lực. Dù chỉ là những hành động “nhẹ” như tát hoặc đe dọa cũng có thể để lại “ám ảnh”, dấu ấn tâm lý lâu dài cho các thành viên khác trong gia đình. Đặc biệt là trẻ em, ngay cả khi các con chứng kiến bạo lực trong gia đình mình.
Bạo lực tinh thần và tâm lý
Khác với bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần thường khó phát hiện hơn nhưng lại để lại hậu quả sâu sắc. Hành vi này có thể là: mắng chửi, chế giễu, cô lập, kiểm soát, ngăn cản việc thực hiện nghĩa vụ trong quan hệ gia đình hoặc đe dọa người khác liên tục. Ví dụ: chồng kiểm soát, không cho vợ đi ra ngoài hay gặp ai khác; là việc người mẹ thường xuyên đe dọa con…
Bạo lực tinh thần khiến nạn nhân thấy tự ti, lo lắng và mất niềm tin vào bản thân. Trẻ em chứng kiến hoặc chịu bạo lực tinh thần có thể phát triển các vấn đề về tâm lý, học tập kém và hình thành hành vi bạo lực tương tự sau này.
Bạo lực kinh tế
Bạo lực kinh tế xảy ra khi một thành viên gia đình kiểm soát tiền bạc, hạn chế quyền làm việc hoặc cấm đoán việc chi tiêu của người khác. Hình thức này ít được nhắc đến nhưng lại khiến nạn nhân không có quyền tự chủ. Những người bị kiểm soát bị phụ thuộc hoàn toàn vào người bạo lực và dẫn đến cảm giác bất lực, căng thẳng kéo dài. Chẳng hạn: chồng không cho vợ đi làm; vợ kiểm soát hết tiền bạc của chồng;…
Bạo lực tình dục
Bạo lực tình dục là hình thức nhạy cảm và nghiêm trọng nhất trong các hình thức bạo lực gia đình. Đồng thời, nhiều người còn dễ dàng bỏ qua hình thức này. Bạo lực tình dục gồm: cưỡng bức, ép buộc quan hệ tình dục, cưỡng ép sinh con hoặc xâm hại tình dục trong gia đình. Bạo lực tình dục không chỉ làm tổn thương thể chất mà còn để lại những ám ảnh tâm lý lâu dài, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và mối quan hệ trong gia đình.
Hậu quả và tác hại của bạo lực gia đình
Hậu quả đối với nạn nhân trực tiếp
Những người chịu bạo lực trong gia đình thường phải gánh chịu nhiều tổn thương về thể chất và tinh thần.
Khi bị bạo lực, đặc biệt là về bạo lực thể chất và tình dục, nạn nhân bị bầm tím, trầy xước, chấn thương hoặc bệnh tật nghiêm trọng. Về mặt tinh thần, bạo lực khiến họ rơi vào trạng thái căng thẳng, trầm cảm, rối loạn tâm lý.
Nạn nhân sống trong môi trường bạo lực thường mất đi sự tự tin, cảm thấy cô lập và bất lực trong việc bảo vệ bản thân. Tác hại của bạo lực gia đình ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày và khả năng làm việc của mỗi thành viên trong gia đình.
Tạo ra “tuổi thơ tổn thương” cho trẻ
Trẻ em sống trong gia đình có bạo lực thường là những nạn nhân gián tiếp, chứng kiến hoặc chịu ảnh hưởng từ các hành vi bạo lực. Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình bạo lực sẽ có những tổn thương sâu sắc về tâm hồn.
Các con có thể gặp các vấn đề tâm lý như lo âu, sợ hãi, mất ngủ hoặc tự ti. Đồng thời, trẻ dễ hình thành hành vi hung hăng hoặc thu mình, ảnh hưởng đến khả năng học tập và phát triển xã hội. Nguy hiểm hơn, trẻ em chứng kiến bạo lực gia đình có nguy cơ tái tạo hành vi bạo lực khi trưởng thành, tạo ra vòng luẩn quẩn bạo lực giữa các thế hệ.
Phá vỡ hạnh phúc gia đình
Bạo lực gia đình phá vỡ sự tin tưởng và tình yêu thương giữa các thành viên. Khi các hành vi bạo lực trở thành thói quen, mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ – con cái trở nên căng thẳng, thiếu sự sẻ chia và gắn kết.
Sự mất cân bằng này ảnh hưởng đến sự ổn định và hạnh phúc của gia đình. Trong những gia đình có bạo lực thường xuyên, khả năng chăm sóc và nuôi dưỡng con cái không được đảm bảo. Thực tế, nhiều gia đình ly tán vì bố hay mẹ thường xuyên bạo lực.
Hậu quả của bạo lực gia đình với xã hội
Bạo lực gia đình không chỉ tác động đến cá nhân và gia đình mà còn để lại hậu quả sâu rộng cho xã hội. Nó có thể dẫn đến gia tăng tội phạm, giảm năng suất lao động và gây gánh nặng cho hệ thống y tế và pháp luật.
Các cộng đồng có nhiều gia đình chịu bạo lực thường gặp khó khăn trong việc duy trì an ninh, trật tự và phát triển bền vững. Ngoài ra, tác động lâu dài từ việc bạo lực lặp lại qua nhiều thế hệ còn làm gia tăng các vấn đề xã hội, như thiếu hụt nhân lực có kỹ năng, bất ổn tâm lý trong cộng đồng và gia tăng tỷ lệ bạo lực trong các mối quan hệ khác.
Nguyên nhân bạo lực gia đình
“Người bạo lực” có nhận thức kém và áp lực tâm lý
Một nguyên nhân bạo lực gia đình phổ biến là bản thân người gây bạo lực đang mang trong mình những tổn thương tâm lý sâu sắc như áp lực tinh thần, căng thẳng công việc hoặc sang chấn chưa được chữa lành. Nhiều người từng là nạn nhân của bạo lực trong quá khứ, dẫn đến tổn thương “liên thế hệ”. Khi không kiểm soát được cảm xúc, họ dễ bộc phát hành vi bạo lực như một cách giải tỏa ức chế. Vì vậy, những người mang vết thương tâm lý chưa được xử lý thường có nguy cơ lặp lại hành vi bạo lực khi trưởng thành.
Ảnh hưởng từ văn hóa phong kiến
Xã hội vẫn tồn tại những quan niệm bất bình đẳng giới trong gia đình: văn hóa gia trưởng, định kiến giới, tư tưởng trọng nam khinh nữ, tư tưởng phụ nữ là hậu phương cung phụng chồng con… Những tư tưởng này đã khiến người đàn ông trong gia đình được xem là “người đứng đầu”, dẫn đến việc sử dụng quyền lực để kiểm soát hoặc áp đặt các thành viên khác, tạo ra vòng luẩn quẩn của bạo lực.
“Nạn nhân” có nhận thức kém
Hầu hết các nạn nhân của bạo lực gia đình không nhận thức được những hành vi bạo lực mang tính chất nghiêm trọng như thế nào. Họ đơn giản nghĩ: việc chồng “dạy dỗ” vợ, cha mẹ “dạy dỗ” con là chuyện bình thường.
Ngoài ra, nhiều người phụ nữ bị bạo lực gia đình còn có tâm lý cam chịu và coi đó là vấn đề riêng tư của gia đình. Điều này làm họ không nhận ra mình bị bạo lực hoặc không dám lên tiếng, dẫn đến việc bạo lực kéo dài.
Nguyên nhân từ mối quan hệ gia đình rạn vỡ
Mâu thuẫn lâu dài giữa vợ chồng, thiếu sự giao tiếp, thiếu tình yêu thương hoặc sự quan tâm là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến bạo lực gia đình. Ngoài ra, kinh tế khó khăn cũng là lý do khiến mâu thuẫn trong gia đình xảy ra. Ai cũng mệt mỏi về cơm áo gạo tiền nên dễ căng thẳng, áp lực và không thông cảm cho nhau. Khi các vấn đề không được giải quyết một cách lành mạnh, áp lực tích tụ và bùng phát bằng những hành vi bạo lực.
ĐỌC NGAY: 5 Bí kíp cải thiện cách giao tiếp, cứu vãn hôn nhân!
Nguyên nhân bạo lực gia đình do rượu bia, ma túy
Nhiều người gây ra bạo lực gia đình do nghiện rượu, ma túy và các chất kích thích. Những áp lực từ cuộc sống khiến con người rơi vào căng thẳng, mệt mỏi. Nhiều người tìm đến bia rượu, thuốc lá, ma túy hay các chất kích thích để giải tỏa cảm xúc. Tuy nhiên, những chất này làm ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và thay đổi hành vi của họ. Các chất kích thích khiến họ dần mất đi nhận thức, dễ xuất hiện các hành vi như đánh đập, hành hung, cưỡng hiếp,…
Thực trạng bạo lực gia đình tại Việt Nam
Thật đáng buồn, bạo lực gia đình tại Việt Nam vẫn diễn ra hàng ngày và diễn biến phức tạp. Theo UNFPA – phối hợp với các cơ quan Việt Nam, kết quả khảo sát năm 2019 cho thấy khoảng 62,9% phụ nữ Việt Nam từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực (thể chất, tình dục, tinh thần, kinh tế, hành vi kiểm soát) do chồng hoặc bạn tình trong đời.
Đặc biệt, phụ nữ và trẻ em là những đối tượng chịu tác động nặng nề nhất, chiếm phần lớn trong số nạn nhân. Báo cáo năm 2023 từ cơ quan chức năng ghi nhận có 3.193 vụ bạo lực gia đình trên toàn quốc, trong đó 2.628 nạn nhân là nữ (chiếm ~ 82,3%) và 565 nạn nhân là nam (~ 17,7%).
Đài báo cũng đưa tin rất nhiều về hành vi bạo lực gia đình, và hành vi xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau: từ đánh đập, đến kiểm soát kinh tế và bạo lực tình dục. Mặc dù xã hội ngày càng quan tâm và pháp luật đã nghiêm cấm hành vi này, thực trạng cho thấy việc phòng ngừa và xử lý bạo lực vẫn còn hạn chế.
Đặc biệt, bạo lực gia đình thường bị che giấu. Thống kê cho thấy, hơn 90% nạn nhân không tìm sự giúp đỡ từ cơ quan chức năng và khoảng một nửa trong số họ chưa từng kể với bất kỳ ai về việc mình bị bạo lực.
Giải pháp và khuyến nghị
Mỗi người cần nâng cao nhận thức và biết “lên tiếng”
Để bạo lực gia đình không còn âm ỉ tồn tại trong sự im lặng, mỗi người trong cộng đồng cần ý thức rõ trách nhiệm của mình.
Nạn nhân của bạo lực gia đình cần hiểu rằng, họ có quyền được bảo vệ và có quyền lên tiếng, mạnh dạn hơn trong việc tìm kiếm sự hỗ trợ. Việc “lên tiếng” không chỉ là một hành động bảo vệ bản thân mà còn là thông điệp mạnh mẽ gửi đến người gây bạo lực rằng hành vi ấy không được chấp nhận.
Đối với người chứng kiến, sự im lặng thường vô tình tiếp tay cho bạo lực tiếp diễn. Khi một cá nhân dám đứng ra hỗ trợ, kết nối nạn nhân với các nguồn giúp đỡ hoặc thông báo với cơ quan chức năng, họ đã góp phần ngăn chặn tổn thương có thể xảy ra.
Tuyên truyền và giáo dục gia đình
Việc phổ biến kiến thức về bạo lực gia đình là gì, các hình thức và hậu quả sẽ giúp người dân nhận diện sớm và phòng tránh. Các thành viên trong gia đình cần được giáo dục về kỹ năng giao tiếp, quản lý cảm xúc và cách giải quyết mâu thuẫn một cách lành mạnh.
Trong một gia đình, việc khuyến khích các thành viên bày tỏ cảm xúc, chia sẻ khó khăn và xây dựng không gian đối thoại sẽ tạo nên nền tảng vững chắc để phòng tránh bạo lực ngay từ gốc rễ. Khi cha mẹ hiểu được tác hại của bạo lực, họ sẽ tạo ra môi trường yêu thương và an toàn cho con cái.
Hỗ trợ nạn nhân về an toàn và tâm lý
Cần có những biện pháp hỗ trợ cho nạn nhân, bao gồm tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý, đảm bảo an toàn và nơi trú ẩn tạm thời. Các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các trường hợp bạo lực để tạo tính răn đe, đồng thời hỗ trợ phục hồi cho người bị bạo lực.
Thay đổi tư duy trong cộng đồng và xã hội
Xã hội cần thay đổi tư duy về vai trò giới, giảm định kiến và thúc đẩy bình đẳng trong gia đình. Truyền thông, tổ chức xã hội và nhà trường nên phối hợp để tuyên truyền, nâng cao ý thức phòng tránh và bảo vệ nạn nhân. Khi cả cộng đồng cùng chung tay, bạo lực gia đình sẽ được giảm thiểu đáng kể.
Bạo lực gia đình là vấn đề nghiêm trọng của xã hội. Hậu quả của bạo lực gia đình tác động sâu sắc đến cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Nhận biết bạo lực gia đình là gì, các hình thức và biện pháp đúng đắn chính là bước đầu để bảo vệ bản thân và những người thân yêu. Hãy cùng nhau lên án bạo lực gia đình và bảo vệ những người xung quanh bạn ngay hôm nay.
Nếu bạn đang đối diện với những mâu thuẫn kéo dài trong gia đình, cảm thấy tổn thương, bế tắc hoặc không biết bắt đầu từ đâu để xây dựng lại sự bình an, Minh Trí Thành tin rằng bạn xứng đáng được đồng hành và hỗ trợ đúng cách.
Chương trình của Minh Trí Thành được thiết kế để giúp mỗi người hiểu rõ hơn về cảm xúc của mình, nguyên nhân gốc rễ của bất hòa trong gia đình, từ đó từng bước thay đổi không khí trong gia đình bằng sự thấu hiểu và yêu thương.
Chương trình này không chỉ giúp bạn nhìn sâu vào chính mình, mà còn mở ra một góc nhìn mới về cách kết nối với người bạn đời và con cái. Khi một người thay đổi, cả gia đình bình an.
Hãy bắt đầu bằng một bước nhỏ: đăng ký tham gia chương trình, để tự mình trải nghiệm sự thay đổi tích cực trong từng mối quan hệ.
